AI levert vloeiende zinnen die logisch lijken, óók als de inhoud niet klopt. Een hallucinatie is wanneer een AI-tool overtuigend iets beweert dat gewoon niet waar is, zonder enige waarschuwing vooraf. Daarom moet je elke AI-tekst controleren voor je hem publiceert. Met deze checks haal je de fouten eruit.

Waarom je hallucinaties zo makkelijk mist

AI verpakt zijn onwetendheid overtuigend. Je krijgt geen pop-up die zegt “Dit klopt niet.” Weet je zelf niet precies wat er hoort te staan, dan lijkt de output al snel “goed genoeg”, en net dan glipt de fout erdoor.

Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk. Ik stuurde een AI-tool zes links door naar mijn eigen boekbesprekingen, met de vraag om er per boek twee zinnen over te schrijven. Wat ik terugkreeg, was algemene onzin. Toen ik vroeg of de tool die besprekingen wel gelezen had, kwam het antwoord: "Oeps, nee." De tekst zag er nochtans prima uit. Dát is het gevaar: niet dat je merkt dat het fout is, maar dat je het niet merkt.

Dit is trouwens de uiteindelijke blog geworden over de genomineerden en de winnaar van de Boon literatuurprijs 2026.

Vijf controlepunten voor elke AI-tekst

1.     Verifieer feiten en cijfers. Elk getal, elke datum en elk percentage check je apart. AI verzint met evenveel overtuiging als het de waarheid vertelt.

2.     Controleer de bronnen. Verwijst de tool naar een studie of artikel? Zoek het op. Niet zelden bestaat de bron niet, of zegt hij iets anders dan beweerd.

3.     Check namen en citaten. Toegeschreven uitspraken en eigennamen zijn een klassieke bron van fouten.

4.     Kijk of je instructies gevolgd zijn. Gaf je doelgroep, USP's en tone of voice mee? Tel na of ze er echt in zitten. AI negeert vaak de helft.

5.     Vraag expliciet: "Heb je dit echt gelezen?" Bij aangeleverde documenten loont die ene controlevraag verrassend vaak, zoals mijn zes boekbesprekingen lieten zien.

Het echte risico: dat je zelf stopt met nadenken

Hoe meer je op AI leunt, hoe minder je zelf controleert. Een studie van MIT (“Your Brain on ChatGPT”) liet zien dat wie essays liet schrijven met ChatGPT de laagste hersenactiviteit vertoonde en de vlakste teksten afleverde. Achteraf kon die persoon vaak niet eens uit de eigen tekst citeren. Het werk was nooit echt van zichzelf geworden.

Factchecken is dus meer dan kwaliteitscontrole. Het is wat je eigen scherpte op peil houdt. Breng het verstand aan tafel, want de tool doet dat niet voor je.

Wil je zeker zijn dat je teksten kloppen én scherp zijn? Zo werk ik voor mijn klanten.

Stuur me een bericht.

In deze blog zet ik uiteen waarom je verstand het verschil maakt wanneer je werkt met ai.

Veelgestelde vragen

Wat is een AI-hallucinatie?

Een AI-hallucinatie is wanneer een tool zoals ChatGPT of Claude een antwoord geeft dat overtuigend en vloeiend klinkt, maar feitelijk niet klopt. De tool verzint dan bijvoorbeeld een bron, een cijfer of een citaat zonder enige waarschuwing dat de informatie onjuist is.

Straft Google AI-teksten af?

Nee. Google focust op de kwaliteit van content, niet op hoe die gemaakt is, dat standpunt geldt sinds 2023 onveranderd. Wat telt zijn originele inzichten, nut voor de lezer en herkenbare expertise. Een AI-tekst met fouten of zonder meerwaarde scoort slecht, maar dat is een probleem van de schrijver, niet van de tool.

Hoeveel van een AI-tekst moet ik controleren?

In principe alles wat verifieerbaar is: cijfers, data, bronnen, namen en citaten. De vloeiende delen zonder harde feiten kun je sneller lezen, de fouten zitten bijna altijd in de concrete beweringen, niet in de verbindende zinnen.

Kan ik AI vragen om zijn eigen fouten te vinden?

Deels. Een tool die je expliciete controlerollen geeft (“Kijk als factchecker of elke bron echt bestaat”) vindt meer dan een vage “Check dit even.” Maar reken er niet blind op: dezelfde tool die de fout maakte, kan hem ook overtuigend goedpraten. De laatste controle blijft mensenwerk.